Bir Taylandlı arkadaşınızla sözleştiniz. Size şöyle dedi:
“Yarın ‘2’de buluşalım.”
Siz de bir Türk olarak düşündünüz: “Tamam, öğleden sonra 14:00’te buluşacağız.”
Ertesi gün saat 14:00’te buluşma yerine gittiniz. Kimse yok. Aradınız, arkadaşınız şok içinde:
“Ben seni sabahın köründe, 08:00’de bekledim, gelmeyince gittim!” dedi.
Siz: “Nasıl yani? Saat 2 dedin!”
O: “Evet, Sabahın 2’si dedim!”
Hoş geldiniz. Burası Tayland. Burada saatler bizim bildiğimiz gibi işlemiyor.
Biz dünyada genellikle 12 saatlik (AM/PM) veya 24 saatlik sistem kullanırız.
Taylandlılar ise 4 farklı 6 saatlik dilim kullanırlar.
Evet, yanlış duymadınız. Gün 4 parçaya bölünmüştür ve her parçanın saati yeniden 1’den başlar.
- Sabah 1, 2, 3…
- Öğleden Sonra 1, 2, 3…
- Akşam 1, 2, 3…
- Gece 1, 2, 3…
Peki neden? Bu karmaşanın sebebi ne?
Cevap çok eski zamanlarda, henüz kol saatlerinin olmadığı dönemde, saray bekçilerinin halka saati duyurmak için kullandığı müzik aletlerinde saklı.
Gelin, zamanı “Güm Güm”, “Çın Çın” ve “Gong” sesleriyle okumayı öğrenelim.
1. Eski Siyam’da Zaman Bekçileri
Eskiden Bangkok’ta veya Ayutthaya’da halkın saati bilmesinin tek yolu, şehir merkezindeki kulede duran bekçinin çıkardığı seslerdi. Bekçi; gündüz farklı, gece farklı aletlere vururdu.
Halk bu sesi duyar ve “Aha! Davul iki kere vurdu (Güm Güm), demek ki akşamın 2’si” derdi.
İşte bugün modern dijital saatler olsa da, Taylandlılar hala konuşma dilinde o eski aletlerin isimlerini kullanıyorlar.
Sistemi 4 ana başlıkta inceleyelim:
BÖLÜM 1: Sabahın Sesi “GONG” (06:00 – 12:00)
Kullanılan Kelime: Mong Chao (โมงเช้า)
Sesin Kaynağı: Gong
Sabah güneş doğduğunda, bekçi büyük bir metal GONG’a vururdu. Bu ses tok ve yankılı bir “Gooong” sesidir.
- 06:00: Bu özeldir. Sadece “Hok (6) Mong Chao” denir. (Sabah 6)
- 07:00: İşte karışıklık başlıyor. Buna “Sabah 7” demezler. “1 Mong Chao” derler. (Sabahın 1. Gongu)
- 08:00: “2 Mong Chao” (Sabahın 2’si – Bizim hikayemizdeki yanlış anlaşılma buydu!)
- 09:00: “3 Mong Chao”
- 10:00: “4 Mong Chao”
- 11:00: “5 Mong Chao”
Önemli Not: “Chao” kelimesi sabah demektir. Bazen kısaca sadece “Mong” derler. Yani biri “2 Mong” derse, sabah 08:00’den bahsediyordur.
BÖLÜM 2: Öğlenin Sesi “SOPA” (12:00 – 13:00)
Kullanılan Kelime: Thiang (เที่ยง)
Sesin Kaynağı: Tahta Çubuk / Chopstick sesi
Tam öğlen 12:00 olduğunda güneş tepededir. Bekçi gong veya davul çalmaz, tahta bir alete sertçe vurur: “Tak!”
Bu yüzden öğlen 12’ye sadece “Thiang” denir.
- 12:00: Thiang (Tam öğlen).
- 12:30: Thiang Krueng (Öğlen Buçuk).
BÖLÜM 3: Öğleden Sonranın Sesi “BAI” (13:00 – 18:00)
Kullanılan Kelime: Bai (บ่าย)
Sesin Kaynağı: Sessizlik / Duyuru
Öğleden sonrası için özel bir enstrüman sesi yoktur, “Öğleden Sonra” anlamına gelen “Bai” kelimesi kullanılır. Ama yine 1’den saymaya başlarlar!
- 13:00: Bai 1 (Bai Mong) -> Öğleden sonra 1.
- 14:00: Bai 2 (Bai Song) -> Öğleden sonra 2.
- 15:00: Bai 3 (Bai Sam) -> Öğleden sonra 3.
- 16:00: Bai 4 (Bai Si) -> Öğleden sonra 4.
(Burada bir istisna var!)
- 17:00: Buna “Bai 5” demezler. Akşamüstü olduğu için “Ha (5) Mong Yen” (Akşamüstü 5’i) derler.
- 18:00: “Hok (6) Mong Yen” (Akşamüstü 6’sı).
BÖLÜM 4: Akşamın Sesi “DAVUL” (19:00 – 24:00) – EN ÖNEMLİSİ!
Kullanılan Kelime: Thum (ทุ่ม)
Sesin Kaynağı: Büyük Davul (Güm!)
Güneş battı. Hava karardı. Artık Gong duyulmaz. Bekçi eline tokmağı alır ve devasa bir deri davula vurmaya başlar: “GÜM!”
Bu ses Tayca’da “Thum” olarak ifade edilir.
İşte Tayca öğrenenlerin en çok kafasının yandığı yer burasıdır.
Saat 19:00 olduğunda biz “Akşam 7” deriz.
Taylandlılar ise davulun kaç kere vurduğunu sayarlar. Akşamın ilk saati olduğu için davul 1 kere vurur.
- 19:00 (Akşam 7): “1 Thum” (Bir Güm).
- 20:00 (Akşam 8): “2 Thum” (İki Güm / Song Thum).
- 21:00 (Akşam 9): “3 Thum” (Üç Güm).
- 22:00 (Akşam 10): “4 Thum” (Dört Güm).
- 23:00 (Akşam 11): “5 Thum” (Beş Güm).
Gece Yarısı (24:00): Tıpkı öğlen gibi burası da özeldir. Davul çalmaz.
- 24:00: “Thiang Khuen” (Gece Öğleni / Gece Yarısı).
BÖLÜM 5: Gecenin Sesi “ZİL / DEMİR” (01:00 – 05:00)
Kullanılan Kelime: Ti (ตี)
Sesin Kaynağı: Üçgen Zil veya Demir (Çın!)
Gece yarısından sonra herkes uyurken davul çalınmaz (insanlar uyanır). Bekçi elindeki küçük metal çubuğu demir bir levhaya veya üçgen zile vurur. Çıkan ses ince bir “Tiii” veya “Çın” sesidir.
Tayca’da “Vurmak” fiili de “Ti” demektir.
- 01:00: “Ti 1” (Ti Neung).
- 02:00: “Ti 2” (Ti Song).
- 03:00: “Ti 3” (Ti Sam).
- 04:00: “Ti 4” (Ti Si).
- 05:00: “Ti 5” (Ti Ha).
Sabah 6 olduğunda döngü başa döner ve tekrar Gong (Mong Chao) çalar.
ÖZET TABLO: Hangi Saat Ne Demek?
Bu tabloyu telefonunuza kaydedin, hayat kurtarır.
| Bizim Saat | Tayca Mantığı | Taycası (Okunuşu) | Anlamı (Ses) |
| 08:00 | Sabahın 2’si | Song Mong Chao | 2 Gong Sesi |
| 12:00 | Öğlen | Thiang | Sopa Sesi |
| 14:00 | Öğleden Sonra 2 | Bai Song | Öğleden Sonra 2 |
| 20:00 | Akşamın 2’si | Song Thum | 2 Davul Sesi (Güm Güm) |
| 02:00 | Gecenin 2’si | Ti Song | 2 Zil Sesi (Çın Çın) |
Pratik Bir Örnek: “2’de Buluşalım” Kabusu
Şimdi yazının başındaki o yanlış anlaşılmaya geri dönelim.
Arkadaşınız size “Song (2)” dediğinde hangi 2’den bahsettiğini anlamak için yanındaki “Müzik Aleti” kelimesini dinlemeniz gerekir.
- Bai Song: Öğleden sonra 2 (14:00).
- Ti Song: Gece yarısı 2 (02:00) – (Barda buluşacaksanız bu olabilir).
- Song Mong (Chao): Sabah 2’si (Yani 08:00).
Eğer Taylandlı arkadaşınız kelimeyi kısaltıp sadece “Song Mong” (Saat 2) derse, bu %90 ihtimalle SABAH 08:00 demektir. Çünkü öğleden sonra için “Bai”, gece için “Ti” mutlaka kullanılır.
Sonuç: Resmi Saat vs. Sokak Saati
“Ben bu kadar şeyi ezberleyemem, yok mu bunun kolayı?” derseniz, evet var.
Resmi dairelerde, havaalanında ve TV haberlerinde 24 Saatlik Sistem (Nalika) kullanılır.
- 14:00 -> Sip-Si (14) Nalika.
- 20:00 -> Yi-Sip (20) Nalika.
Eğer sokaktaki satıcıya “Sip-Si Nalika” derseniz sizi anlar ama biraz “robot gibi” konuştuğunuzu düşünür.
Ama “Bai Song” derseniz, size gülümser ve “Vay be, bizim davul seslerini öğrenmiş!” der.
Zaman Tayland’da sadece akrep ve yelkovan değildir; gonglar, davullar ve zillerin oluşturduğu bir müziktir.
Şimdi saatinize bakın… Davul mu çalıyor, yoksa zil mi?
(Yazarın Notu: Bu makaleyi yazarken saat “Song Thum” yani Akşam 8 (20:00) idi. Yani 2 kere GÜM GÜM!)
