Tayland’a indiniz. Pasaport kontrolünden geçtiniz, taksiye bindiniz. Şoföre en güzel gülümsemenizle “Sawatdee” (Merhaba) dediniz.
Ama şoför size biraz soğuk mu davrandı?
Ya da restoranda garsona “Tuvalet nerede?” diye sordunuz (sözlükten bakarak), ama garson size sanki ona küfretmişsiniz gibi mi baktı?
Sorun telaffuzunuzda değil. Sorun, cümlenizin “çıplak” olmasında.
Tayca’da cümleler, sonlarında “Nezaket Ekleri” (Polite Particles) olmadan kullanıldığında; çok sert, emir kipi gibi, hatta bazen kaba duyulur. Birine “Su ver” demekle, “Su alabilir miyim acaba?” demek arasındaki o devasa farkı yaratan şey, Tayca’da tek bir kelimedir.
Bu kelimeyi kullanmak, Tayland kültürünün %50’sini çözmek demektir. Kullanmamak ise… Diyelim ki “Kaba Turist” etiketini yapıştırıverirler.
Gelin bu sihirli kelimelerin sırrını, kimin ne zaman kullanması gerektiğini ve yapılan o büyük hataları inceleyelim.
1. Altın Kural: Konuştuğun Değil, “Kim Olduğun” Önemli
Fransızca veya İspanyolca öğrenenler bilir; kelimelerin cinsiyeti vardır (Masa dişidir, sandalye erkektir vs.).
Bizim Türkçemizde bu yoktur.
Tayca’da da kelimelerin cinsiyeti yoktur AMA konuşanın cinsiyeti vardır.
Tayca konuşurken cümlenin sonuna ekleyeceğiniz kelimeyi, karşınızdaki kişinin kim olduğu (kadın mı erkek mi olduğu) belirlemez. Sizin kadın mı erkek mi olduğunuz belirler.
- Eğer Siz ERKEKSENİZ: Her cümlenin sonuna “Krap” (ครับ) eklersiniz.
- Eğer Siz KADINSANIZ: Her cümlenin sonuna “Ka” (ค่ะ) eklersiniz.
Bu kural değişmez. Karşınızda Kral da olsa, küçük bir çocuk da olsa, kadın da olsa, erkek de olsa; siz erkekseniz “Krap”, kadınsanız “Ka” dersiniz. Bu sizin sözel imzanızdır.
2. Erkekler İçin Kullanım Kılavuzu: “Krap” mı “Kap” mı?
Erkek okuyucularımız için kelimemiz: Krap (Yazılışı: ครับ).
Anlamı: “Efendim”, “Saygılarımla” gibi bir etki yaratır.
R Harfi Krizi
Resmi Tayca’da bu kelime “Krap” diye, R harfi bastırılarak söylenir. Haber spikerleri, askerler veya çok resmi ortamlarda (örneğin kayınpederinizle tanışırken) “Sawatdee KRAP” demelisiniz.
ANCAK;
Tayland sokaklarında, günlük hayatta, arkadaş ortamında kimse o “R” harfini söylemekle uğraşmaz. “R” harfi düşer veya “L”ye dönüşür.
Sokakta duyacağınız ses %90 ihtimalle şudur: “Kap!”
- Sawatdee Kap! (Selam!)
- Chai Kap! (Evet!)
- Mai Kap! (Hayır!)
İpucu: Çok kasmayın. “Kap” demek sizi yerel halktan biri gibi gösterir. Ama çok resmi bir toplantıdaysanız o “R”yi hafifçe hissettirin.
3. Kadınlar İçin Kullanım Kılavuzu: Tonlama Tuzağı
Kadın okuyucularımız için kelimemiz: Ka (Yazılışı: ค่ะ / คะ).
Ama dikkat! Erkeklerin işi kolaydı, tek bir “Krap” yetiyordu. Kadınların “Ka”sı ise tonlamaya göre anlam değiştirir.
Tayca tonal bir dil olduğu için, “Ka” kelimesini söylerken sesinizin inişi ve çıkışı önemlidir.
A) Düşen Tonlu “Ka” (Ka \ – ค่ะ)
Sesiniz merdivenden iner gibi tok ve aşağı doğru olmalı.
Kullanıldığı yerler:
- Cümle bittiğinde (Nokta yerine).
- Bir soruya cevap verirken.
- “Evet” derken.
- Örnek: “Sawatdee ka.” (Merhaba, nokta.) “Chai ka.” (Evet, öyle.)
B) Yüksek Tonlu “Ka” (Ka / – คะ)
Sesiniz soru sorar gibi yukarı çıkmalı, ince ve kısa olmalı.
Kullanıldığı yerler:
- Soru sorarken.
- “Efendim?” derken (Biri size seslendiğinde).
- Örnek: “Sabai dee mai ka?” (Nasılsınız?) “Ka?” (Efendim, beni mi çağırdınız?)
Bunu karıştırırsam ne olur?
Dünyanın sonu değil, turist olduğunuz için hoşgörülürsünüz. Ama doğru tonlamayı yaparsanız Taylandlılar size hayran kalır: “Ooo, Tayca konuşabiliyorsun!”
4. Büyük Sır: Tayca’da “Evet” Kelimesi Yoktur!
İşte Türklerin en çok bocaladığı yer. Biri size bir şey dediğinde “Evet” demek istiyorsunuz. Sözlüğe bakıyorsunuz, “Chai” yazıyor.
Ama sokakta kimse sürekli “Chai, chai, chai” demez.
Taylandlılar, birini onaylamak, dinlediğini belirtmek veya “Evet” demek için sadece ve sadece cinsiyet eklerini kullanırlar.
Örnek Diyalog:
- Satıcı: “Bu tişörtü beğendin mi?”
- Siz (Erkek): “Krap.” (Evet / Beğendim / Efendim)
- Siz (Kadın): “Ka.” (Evet / Beğendim)
Biri adınızı seslendi: “Ahmet!”
- Cevap: “Krap?” (Efendim? Buradayım? Evet?)
Yani bu iki kelime, cebinizdeki İsviçre Çakısı gibidir. Anlamadığınız bir yerde sadece gülümseyip “Krap / Ka” derseniz, nazikçe onaylamış olursunuz.
5. Kültürel Detay: Üçüncü Bir Cinsiyet?
Tayland, LGBT bireylerin ve “Ladyboy” (Tayca: Kathoey) kültürünün çok yaygın olduğu bir ülkedir. Bu durum dilde de kendini gösterir.
- Eğer bir erkek “Ka” derse: Bu genellikle o kişinin eşcinsel olduğunu veya kadın kimliği taşıdığını gösterir. (Çok nadiren, bir erkek küçük bir kız çocuğunu severken şirinlik olsun diye “ka” diyebilir ama bu istisnadır).
- Eğer bir kadın “Krap” derse: Bu çok nadirdir, genelde maskülen giyinen kadınlar (Tom) kullanabilir.
Bir turist olarak kafanız karışmasın. Biyolojik cinsiyetiniz veya hissettiğiniz kimlik neyse onu seçin ve istikrarlı bir şekilde onu kullanın.
6. Örneklerle “Kaba Turist” vs. “Sempatik Turist”
Aşağıdaki tabloyu sitenize koyun, farkı herkes görsün. (Örnekler erkek konuşmacı için Krap, kadın için Ka olarak düşünülmüştür).
| Durum | Kaba / Eksik Söylem (Sadece Kelime) | Sempatik ve Doğru Söylem (+Nezaket Eki) |
| Merhaba | Sawatdee | Sawatdee Krap / Ka |
| Teşekkürler | Khob Khun | Khob Khun Krap / Ka |
| Özür Dilerim | Kho Thot | Kho Thot Krap / Ka |
| Lezzetli | Aroi | Aroi Krap / Ka |
| Hayır (İstemem) | Mai Ao | Mai Ao Krap / Ka |
Özellikle “Mai Ao” (İstemiyorum) derken sonuna nezaket eki eklemezseniz, sokak satıcılarına “İstemiyorum dedim!” diye bağırıyor gibi duyulabilirsiniz. Ama “Mai ao krap” derseniz, “Hayır teşekkürler efendim, almayayım” demiş olursunuz.
Sonuç: Cümlenin Yumuşatıcısı
Tayca’daki Ka ve Krap, arabanın amortisörü gibidir. Onlar olmadan her tümsekte sarsılırsınız. Onlar varken en bozuk yolda bile (en kötü telaffuzda bile) yağ gibi akarsınız.
Bu siteyle Tayca öğrenirken kendinize bir söz verin:
Bugünden itibaren evde kendi kendinize konuşurken bile, su isterken bile cümlenin sonuna cinsiyetinize göre Ka veya Krap ekleyin.
Alışkanlık kazandığınızda, Tayland’a gittiğiniz gün size “Turist” değil, “Bizimkilerden biri” gözüyle bakacaklar.
O zaman şimdilik hoşça kalın… Sawatdee Krap!
